Nowe domniemanie prawne ułatwi rozliczanie wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów

Dodano: 24 kwietnia 2020
strzał w dziesiątkę - tarcza ze strzałką

Nowe domniemanie prawne ułatwi rozliczanie wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów

Nowelizacja unijnych przepisów w zakresie podatku od towarów i usług przyniosła zmiany dotyczące wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów. Chociaż można spotkać się z opiniami o dodatkowych i trudnych obowiązkach, to w rzeczywistości zmiany są ułatwieniem obrotu wewnątrzunijnego, a dotychczasowe reguły nie ulegają istotnym zmianom.

Źródło zmian

Zasadniczą przyczyną zmian w prawie unijnym jest rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) 2018/1912 zmieniające rozporządzenie wykonawcze (UE) nr 282/2011 w odniesieniu do niektórych zwolnień związanych z transakcjami wewnątrzwspólnotowymi. Rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 2020 r., przy czym z uwagi na bezpośrednie oddziaływanie unijnych rozporządzeń na krajowe porządki prawne, nie ma potrzeby implementowania zmian wynikłych z rozporządzenia do polskiego prawa. Po prostu, polscy podatnicy (jak i organy podatkowe) mogą stosować unijne rozporządzenie jak polskie prawo. Wskutek nowelizacji przepisów zmieniona została treść rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 282/2011 ustanawiającego środki wykonawcze do dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dalej zwane „rozporządzeniem 282/2011”).

Istota i charakter zmian – domniemanie prawne

Zmiany wprowadzone w rozporządzeniu 282/2011 nie zmieniają dotychczasowej praktyki w zakresie dokumentacji wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów (dalej zwanej „WDT”), lecz jedynie wprowadzają domniemanie prawne, z którego mogą korzystać podatnicy. Niemniej, to domniemanie opiera się właśnie na posiadaniu przez podatnika odpowiedniej dokumentacji, która w praktyce może być niekiedy problematyczna w skompletowaniu.

Jednakże, jak zapewnia Ministerstwo Finansów, niespełnienie warunków wprowadzonych rozporządzeniem 2018/1912 nie oznacza, że stawka 0% nie będzie miała zastosowania. W takiej sytuacji dostawca będzie musiał udowodnić w inny sposób, zgodnie z dotychczasowymi przepisami ustawy o VAT, że warunki zastosowania stawki 0% zostały spełnione (zob. „Komunikat w sprawie implementacji dyrektywy 2018/1910, tzw. pakiet Quick Fixes” wydany przez Ministerstwo Finansów).

Obalenie domniemania

Domniemanie może być oczywiście obalone przez organ podatkowy, niemniej do tego czasu chroni podatnika przed zakwestionowaniem skorzystania ze stawki 0% VAT dla WDT. Zatem, ciężar podatkowy udowodnienia, że towary nie zostały wysłane lub przetransportowane spoczywa na organie podatkowym. Dopiero obalenie domniemania będzie skutkowało odmową skorzystania ze stawki 0% dla danej transakcji WDT.

Do rozporządzenia 2018/1912 został dodany przepis art. 45a, który ustanawia domniemanie, że towary zostały wysłane lub przetransportowane z państwa członkowskiego do miejsca przeznaczenia znajdującego się poza jego terytorium, ale na terytorium Wspólnoty, w dwóch zdefiniowanych przypadkach. Przy czym, zostały stworzone dwie kategorie dokumentów stanowiących dowody, którymi dla skorzystania z domniemania musi posłużyć się podatnik, o których później.

Dwa przypadki stosowania domniemania

Pierwszy przypadek zastosowania domniemania:

1. Sprzedawca wskazuje, że towary zostały wysłane lub przetransportowane przez niego lub przez osobę trzecią działającą na jego rzecz, oraz sprzedawca jest w posiadaniu co najmniej dwóch niebędących ze sobą w sprzeczności dowodów z grupy pierwszej, które zostały wydane przez dwie różne strony, które są niezależne od siebie nawzajem, od sprzedawcy i od nabywcy, albo sprzedawca jest w posiadaniu jakichkolwiek pojedynczych dowodów z grupy pierwszej, wraz z jakimikolwiek pojedynczymi niebędącymi ze sobą w sprzeczności dowodami z grupy drugiej, potwierdzających wysyłkę lub transport, które zostały wydane przez dwie różne strony, które są niezależne od siebie nawzajem, od sprzedawcy i od nabywcy.

Przypadek drugi:

2. Sprzedawca jest w posiadaniu następujących dokumentów:

a)     pisemnego oświadczenia nabywcy potwierdzającego, że towary zostały wysłane lub przetransportowane przez nabywcę lub przez osobę trzecią działającą na rzecz nabywcy, oraz wskazującego państwo członkowskie przeznaczenia towarów; takie pisemne oświadczenie określa: datę wystawienia; nazwę lub imię i nazwisko oraz adres nabywcy; ilość i rodzaj towarów; datę i miejsce przybycia towarów; w przypadku dostawy środków transportu, numer identyfikacyjny środków transportu; oraz identyfikację osoby przyjmującej towary na rzecz nabywcy; oraz

b)    co najmniej dwóch niebędących ze sobą w sprzeczności dowodów z grupy pierwszej, które zostały wydane przez dwie różne strony, które są niezależne od siebie nawzajem, od sprzedawcy i nabywcy, lub jakichkolwiek pojedynczych dowodów z grupy pierwszej, wraz z jakimikolwiek pojedynczymi niebędącymi ze sobą w sprzeczności dowodami z grupy drugiej, potwierdzających transport lub wysyłkę, które zostały wydane przez dwie różne strony, które są niezależne od siebie nawzajem, od sprzedawcy i od nabywcy.

Co istotne, pisemne oświadczenie nabywcy, o którym mowa pod literą a), nabywca dostarcza sprzedawcy pisemne do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła dostawa.

Grupy dowodów

Do pierwszej grupy dowodów stanowiących dokumenty akceptowane jako dowód wysyłki lub transportu zaliczane są dokumenty odnoszące się do wysyłki lub transportu towarów, takie jak:

a)     podpisany list przewozowy CMR,

b)    konosament,

c)     faktura za towarowy przewóz lotniczy lub

d)    faktura od przewoźnika towarów.

Natomiast do drugiej grupy dowodów zaliczane są następujące dokumenty:

a)     polisa ubezpieczeniowa w odniesieniu do wysyłki lub transportu towarów lub dokumenty bankowe potwierdzające zapłatę za wysyłkę lub transport towarów,

b)    dokumenty urzędowe wydane przez organ władzy publicznej, na przykład notariusza, potwierdzające przybycie towarów do państwa członkowskiego przeznaczenia,

c)     poświadczenie odbioru wystawione przez prowadzącego magazyn w państwie członkowskim przeznaczenia, potwierdzające składowanie towarów w tym państwie członkowskim.

Powyższe katalogi dowodów są zamknięte i jedynie wskazane dokumenty mogą stanowić wymagany dla domniemania dowód. Nie ma możliwości uzupełniania dokumentacji dokumentami spoza katalogów.

Dodatkowe obowiązki

Dyrektywa Rady (UE) 2018/1910 zmieniająca dyrektywę 2006/112/WE w odniesieniu do harmonizacji i uproszczenia niektórych przepisów w systemie podatku od wartości dodanej dotyczących opodatkowania handlu między państwami członkowskimi wprowadziła w prawie unijnym wymóg posiadania ważnego numeru identyfikacyjnego VAT przez nabywcę w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym rozpoczyna się transport towarów, oraz obowiązek złożenia prawidłowej informacji podsumowującej jako przesłanek materialnych umożliwiających dostawcy zastosowanie zwolnienia, a w Polsce stawki 0%. Chociaż wymogi te były już obecne w prawie polskim, to jednak nie stanowiły przesłanki materialnej.

Wskutek unijnych zmian w prawie, do polskiej ustawy o VAT proponowane są zmiany, zgodnie z którymi 0% stawka VAT w WDT nie będzie miała zastosowania, jeżeli:

1)                podatnik nie dopełnił obowiązku złożenia informacji podsumowującej lub

2)                złożona informacja podsumowująca nie zawiera prawidłowych danych dotyczących wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów zgodnie z wymogami, o których mowa w art. 100 ust. 8 ustawy o VAT

– chyba że podatnik należycie na piśmie wyjaśni uchybienie naczelnikowi urzędu skarbowego.

Podsumowując, zmiany są bardziej uzupełnieniem stosowanych dotychczas przepisów niż ich radykalną zmianą. Nie ma zatem większych obaw co do zwiększenia ilości obowiązków w zakresie dokumentacji WDT, bowiem te się właściwie nie zmieniają. Natomiast, podatnicy mogą korzystać z silnego domniemania przemieszczenia towarów, które wszak jest istotą WDT.

Zapamiętaj!

  • Nowelizacja ustanawia domniemanie, że towary zostały wysłane lub przetransportowane z państwa członkowskiego do miejsca przeznaczenia znajdującego się poza jego terytorium, ale na terytorium Wspólnoty, w dwóch zdefiniowanych przypadkach.
  • Zostały stworzone dwie kategorie dokumentów stanowiących dowody, którymi dla skorzystania z domniemania musi posłużyć się podatnik.
  • Nowelizacja zakłada wda przypadki, w których możliwe jest zastosowanie domniemania.
Podstawa prawna:

Art. 45a rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 282/2011 z 15 marca 2011 r., ustanawiającego środki wykonawcze do dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE. L. Nr 77, str. 1).

Autor: Paweł Terpiłowski