Zobacz, czy przy umownej kompensacie należności należy zastosować MPP

Autor: Rafał Kuciński

Dodano: 9 czerwca 2020
pułapka na myszy z banknotem jako przynentą

Zobacz, czy przy umownej kompensacie należności należy zastosować MPP

W obrocie gospodarczym rzeczą normalną i często spotykaną jest, iż przedsiębiorcy regulują wzajemne zobowiązania poprzez kompensatę należności. Czasami tak jest po prostu łatwiej. Czy jednak taka forma rozliczeń pozwala na wyłączenie stosowania mechanizmu split payment? 

Problem: Czy w związku z regulowaniem zobowiązania wobec kontrahenta wynikającego z wystawionej faktury o wartości powyżej 15.000 zł, która dokumentuje dostawę towarów/świadczenie usług wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT poprzez dokonanie kompensaty, fiskus nałoży sankcje VAT?

Rozwiązanie: Zgodnie z art. 108a ust. 1 ustawy o VAT podatnicy, którzy otrzymali fakturę z wykazaną kwotą podatku, przy dokonywaniu płatności kwoty należności wynikającej z tej faktury, mogą zastosować mechanizm podzielonej płatności. Także w myśl art. 108a ust. 1a ww. ustawy, przy dokonywaniu płatności za nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 udokumentowane fakturą, w której kwota należności ogółem wynosi co najmniej 15.000 zł – podatnicy są obowiązani zastosować mechanizm podzielonej płatności. Trzeba pamiętać, że podatnik mający obowiązek wystawienia faktury, o której mowa w art. 106e ust. 1 pkt 18a, jest obowiązany do przyjęcia płatności kwoty należności wynikającej z tej faktury z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności. Z kolei w art. 108a ust. 1c ustawy wskazano, że powyższe przepisy stosuje się odpowiednio m.in. do zaliczek. W takim przypadku w komunikacie przelewu wpisujemy wyraz „zaliczka”.

Potrącenie a MPP

Z kolei zgodnie z art. 108a ust. 1d ustawy o VAT w przypadku dokonania potrącenia przepisów ust. 1a i 1b nie stosuje się w zakresie, w jakim kwoty należności są potrącane. Zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności polega na tym, że:

  1. zapłata kwoty odpowiadającej całości albo części kwoty podatku wynikającej z otrzymanej faktury jest dokonywana na rachunek VAT,
  2. zapłata całości albo części kwoty odpowiadającej wartości sprzedaży netto wynikającej z otrzymanej faktury jest dokonywana na rachunek bankowy albo na rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, dla których jest prowadzony rachunek VAT, albo jest rozliczana w inny sposób.

Stosowanie MPP

Co do zasady faktura taka powinna być oznaczona przez wystawcę informacją „mechanizm podzielonej płatności”. Należy jednak zwrócić uwagę, że wprowadzany obowiązek zapłaty takiej faktury w mechanizmie podzielonej płatności nie jest uzależniony od tego, czy na fakturze zawarto takie oznaczenie. Zatem nawet jeżeli sprzedawca nie dopełnił obowiązku i nie oznaczył takiej faktury, nabywca ma obowiązek zapłaty kwoty należności za towary lub usługi z załącznika nr 15 w mechanizmie podzielonej płatności. Nabywca bowiem musi być zorientowany, co jest przedmiotem transakcji, to nabywca bowiem inicjuje płatność i odpowiada za wybór formy płatności. Nabywca nie może polegać więc wyłącznie na informacjach od sprzedawcy, który może chcieć uniknąć zapłacenia mu w podzielonej płatności, tylko musi samodzielnie analizować, jakie towary lub usługi nabył i czy wiążą się z tym dla niego określone obowiązki.

Zapamiętaj!

Obowiązek uregulowania należności w mechanizmie podzielonej płatności dotyczy wyłącznie kwoty należności z tytułu nabycia towarów lub usług wymienionych w załączniku nr 15.

Natomiast norma prawna zawarta w art. 108a ust. 1d ustawy reguluje sytuację stosowania w rozliczeniach między podatnikami kompensat wzajemnych należności. Dokonanie takich czynności nie jest traktowane jako naruszenie przepisów nakładających obowiązek uregulowania danej faktury w mechanizmie podzielonej płatności. Ww. przepisy nie wprowadzają obowiązku do dokonywania płatności przelewami, za towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy, jeżeli cała należność z faktury, obejmującej te towary lub usługi, zostanie uregulowana w drodze kompensaty.

Sankcja za brak MPP

Na podstawie art. 108a ust. 7 ustawy, w przypadku stwierdzenia, że podatnik dokonał płatności z naruszeniem ust. 1a, naczelnik urzędu skarbowego lub naczelnik urzędu celno-skarbowego ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości odpowiadającej 30% kwoty podatku przypadającej na nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy, wykazane na fakturze, której dotyczy płatność. W stosunku do osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność za wykroczenie skarbowe albo za przestępstwo skarbowe, dodatkowego zobowiązania podatkowego nie ustala się.

Natomiast w myśl art. 108a ust. 8, przepisu ust. 7 nie stosuje się, jeżeli dostawca lub usługodawca rozliczył całą kwotę podatku wynikającą z faktury, która została zapłacona z naruszeniem ust. 1a.

Jak wyżej wskazano w art. 108a ust. 7 i 8, wprowadza się sankcję dla nabywcy, który mimo ciążącego na nim obowiązku uregulowania kwoty podatku VAT wykazanej na fakturze w mechanizmie podzielonej płatności ureguluje tę kwotę w inny sposób. Sankcja za ten czyn wynosi 30% kwoty podatku wykazanego na takiej fakturze. Obowiązek zastosowania mechanizmu podzielonej płatności dotyczy wyłącznie kwoty odpowiadającej kwocie VAT przypadającej na nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15.

Jeżeli zatem nabywca otrzyma fakturę o wartości brutto powyżej 15.000 zł i faktura ta będzie obejmowała swym zakresem towary czy usługi wymienione w załączniku nr 15, wówczas (bez względu czy sprzedawca zamieścił na niej informację „mechanizm podzielonej płatności”) – ma on obowiązek uregulowania kwoty podatku VAT od takiej pozycji na fakturze w mechanizmie podzielonej płatności.

Faktura dokumentująca MPP

Trzeba pamiętać, że zgodnie z art. 106e ust. 1 pkt 18a ustawy o VAT w przypadku faktur powyżej 15.000 zł, obejmujących dokonaną na rzecz podatnika dostawę towarów lub świadczenie usług, o których mowa w załączniku nr 15 do ustawy – faktura powinna zawierać wyrazy „mechanizm podzielonej płatności”.


Dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy, w każdym przypadku gdy jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza 15.000 zł lub równowartość tej kwoty, przy czym transakcje w walutach obcych przelicza się na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji.

Trzeba mieć na uwadze, że podstawowym założeniem mechanizmu podzielonej płatności jest rozdzielenie zapłaty należności przelewem na dwa strumienie, tj.:

  • kwotę odpowiadającą kwocie VAT wykazanej na fakturze, która trafia na specjalny rachunek dostawcy, zwany rachunkiem VAT, oraz
  • kwotę odpowiadającą wartości sprzedaży netto wykazanej na fakturze, która jest przelewana na zasadach ogólnych lub jest rozliczana w inny sposób.

W przypadku dokonania potrącenia, przepisu nakazującego obligatoryjne zastosowanie split payment (czyli art. 108a ust. 1a) nie stosuje się.

Kompensata a MPP

W praktyce przedsiębiorcy często stosują kompensaty, będące potrąceniami umownymi, a więc nie będące potrąceniami jednostronnymi (ustawowymi), uregulowanymi w art. 498 Kodeksu cywilnego.

Umowna kompensata należności

Przykład

Podatnik prowadzi działalność gospodarczą w sektorze handlu hurtowego (B2B). W ramach prowadzonej działalności gospodarczej dokonuje nabycia towarów od wielu podmiotów w celu ich dalszej odsprzedaży. Zdarza się, że w związku z handlowymi powiązaniami z kontrahentem, podatnik jest zobowiązany do zapłaty na rzecz kontrahenta kwoty X, równocześnie ma roszczenie w stosunku do kontrahenta o zapłatę kwoty Y. W celu uproszczenia wzajemnych rozliczeń, podatnicy korzystają z rozliczeń bezgotówkowych w drodze umownej kompensaty wzajemnych wierzytelności, która daje skutek w postaci wzajemnego umorzenia wierzytelności do wysokości niższej z nich.

Zgodnie z art. 498 Kodeksu cywilnego, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Z wykładni art. 108a ust. 1a, 1b i 1d ustawy o VAT oraz przepisów art. 19 pkt 2 ustawy Prawo przedsiębiorców wynika, że ustawodawca wprowadził obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności dla płatności za faktury dokumentujące zakup towarów lub świadczenie usług z załącznika nr 15 do ustawy o VAT, których wartość brutto przekracza 15.000 zł (lub równowartość tej kwoty).

Wyjątkiem wskazanym przez ustawodawcę, kiedy mechanizm podzielonej płatności nie ma zastosowania przy regulowaniu należności, jest dokonanie potrącenia, o którym mowa w art. 498 Kodeksu cywilnego. W sytuacji, gdy należność z faktury za towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy o VAT przekracza 15.000 zł i jest uregulowana w drodze kompensaty – nie występuje obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności w zakresie kwoty objętej potrąceniem. Podobne stanowisko zaprezentował dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 29 kwietnia 2020 r. nr 0112-KDIL3.4012.42.2020.3.MŁ.

Uwaga na inne potrącenia niż ustawowe

Należy zatem zauważyć, że wyłączenie mechanizmu podzielonej płatności w chwili obecnej nie może być zastosowane przy innych potrąceniach, niż te które uregulowane są w art. 498 ustawy Kodeks cywilny. Tym samym, mechanizm podzielonej płatności jest obowiązkowy przy regulowaniu płatności, w której ogólna kwota należności wynosi ponad 15.000 zł oraz w sytuacji, gdy faktura obejmuje swym zakresem towary/usługi wskazane w załączniku nr 15 do ustawy. Zatem uregulowanie zobowiązania wobec kontrahenta o wartości powyżej 15.000 zł., które dokumentuje dostawę towarów/świadczenie usług wymienionych w załączniku nr 15 poprzez dokonanie kompensaty innej niż wynikającej z art. 498 Kodeksu cywilnego, oznacza naruszenie art. 108a ust. 1a i 1b ustawy o VAT. A to skutkuje sankcją VAT.

Zapamiętaj!

Zapamiętaj!

  • W przypadku, w którym zobowiązanie wobec kontrahenta wynikające z wystawionej faktury o wartości powyżej 15.000 zł, regulowane jest poprzez kompensaty będące potrąceniami umownymi, podatni jest zobowiązany do zastosowania mechanizmu podzielonej płatności. Niezastosowanie mechanizmu podzielonej płatności spowoduje możliwość powstania sankcji z art. 108a ust. 7 ustawy o VAT.
Podstawa prawna:

Art. 106e ust. 1 pkt 18a, art. 108a ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 1c, ust. 1d, ust. 7 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 106 ze zm.).
Art. 498 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.).

Art. 19 pkt 2 ustawy z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 1292 ze zm.).

Autor: Rafał Kuciński